Voorlopig energielabel afgeschaft: wat betekent dit voor jou?

Je staat op het punt om je huis te verkopen of te verhuren. De foto's zijn gemaakt, de verkoopprijs is bepaald, en dan vraagt de makelaar: "Heb je een energielabel?" Je denkt terug aan die brief van jaren geleden met een label erop. Dat zal toch wel voldoende zijn? Helaas niet. Wat je ontving was waarschijnlijk een voorlopig energielabel, en dat is sinds 2021 niet meer geldig.

Voor duizenden woningeigenaren vormt dit een verrassende ontdekking. Ze dachten dat hun energielabel in orde was, maar blijken plotseling voor een verplichting te staan die tijd en geld kost. Het voorlopig energielabel was destijds een grootschalige poging van de overheid om eigenaren bewust te maken van hun energieverbruik, maar het bleek te onnauwkeurig en te globaal om werkelijk bruikbaar te zijn.

In dit artikel ontdek je wat het voorlopig energielabel precies inhield, waarom het is afgeschaft, en wat dit betekent voor jou als woningeigenaar. Want ook al is het voorlopige label verdwenen, de verplichtingen rondom energielabels zijn alleen maar strenger geworden.

Wat was het voorlopig energielabel precies?

In 2015 voerde de Nederlandse overheid een grootschalige actie uit waarbij elke woningeigenaar automatisch een brief ontving met een energielabel. Dit voorlopige label was geen resultaat van een inspectie of meting, maar een schatting op basis van kadastrale gegevens die de overheid al bezat.

De Rijksoverheid gebruikte een beperkte set aan gegevens om deze labels toe te kennen: het bouwjaar van je woning, het type woning zoals een tussenwoning of vrijstaand huis, en de oppervlakte. Op basis van deze globale kenmerken werd je woning ingedeeld in een energieklasse van A tot en met G, waarbij A de meest energiezuinige woningen vertegenwoordigde en G de minst zuinige.

Het doel was nobel: bewustwording creëren over energieverbruik en woningeigenaren stimuleren om hun huis te verduurzamen. Vooral eigenaren met label C of lager werden aangespoord om isolatiemaatregelen te nemen. De overheid hoopte hiermee een versnelling te geven aan de energietransitie die nodig is om de klimaatdoelen te halen.

De methodiek achter de schatting

Het toekennen van deze voorlopige labels gebeurde via een vereenvoudigd systeem. Zonder dat een adviseur ooit bij je huis was geweest, bepaalde een algoritme welk label bij jouw woning paste. Dit systeem keek naar vergelijkbare woningen en maakte aannames over isolatiekwaliteit, verwarmingssystemen en andere energie bepalende factoren.

Voor een tussenwoning uit de jaren zeventig betekende dit bijvoorbeeld automatisch een bepaald label, ongeacht of de eigenaar inmiddels isolatie had aangebracht of een HR-ketel had geïnstalleerd. Een vrijstaand huis uit de jaren vijftig kreeg standaard een slecht label, zelfs als de eigenaar het volledig had gerenoveerd met zonnepanelen en vloerverwarming.

Deze grove benadering leidde tot veel frustratie bij eigenaren die al geïnvesteerd hadden in verduurzaming. Hun inspanningen werden simpelweg niet herkend in het voorlopige label. Onderzoek toonde later aan dat maar liefst zestig procent van de voorlopige labels lager was dan de werkelijke prestaties. Met andere woorden: de meeste woningen waren beter dan het label aangaf.

Het verschil met een definitief energielabel

Waar het voorlopige label een ruwe schatting was, is het definitieve energielabel een nauwkeurige weergave van de daadwerkelijke energieprestaties van jouw woning. Dit verschil is fundamenteel en heeft verregaande gevolgen voor de bruikbaarheid en waarde van het label.

De fysieke inspectie als basis

Een definitief energielabel begint altijd met een bezoek van een gecertificeerd EP-adviseur aan je woning. Deze deskundige inspecteert fysiek alle elementen die van invloed zijn op het energieverbruik. Hij of zij bekijkt de isolatie van muren, vloeren en daken, controleert het verwarmingssysteem en de efficiëntie ervan, beoordeelt de kwaliteit van beglazing en kozijnen, meet de ventilatie, en registreert zaken als zonnepanelen of een warmtepomp.

Deze grondige inspectie duurt meestal anderhalf tot twee uur en levert een gedetailleerd rapport op. Niet alleen krijg je het uiteindelijke label, maar ook inzicht in welke verbeteringen de meeste impact zouden hebben op je energieprestaties. Dit maakt het definitieve label een waardevol instrument voor verduurzamingsplannen.

De berekeningswijze

Tot 2021 werden energielabels berekend volgens de NEN 7120 norm, die de Energie-Index hanteerde. Deze index keek vooral naar het totale energieverbruik van de woning. Vanaf 2021 is dit vervangen door de NTA 8800 methode, die focust op primair fossiel energieverbruik uitgedrukt in kilowattuur per vierkante meter per jaar.

Dit verschil is belangrijk. De nieuwe methode benadrukt het verbruik van fossiele brandstoffen zoals gas voor verwarming en warm water. Elektriciteit voor apparaten telt minder zwaar mee, wat logisch is gezien de mogelijkheid om deze op duurzame wijze op te wekken. Deze aanpassing sluit beter aan bij de klimaatdoelstellingen om van het gas af te gaan.

De definitieve berekening houdt ook rekening met de oriëntatie van je woning, het oppervlak van gevels en daken, de aanwezigheid van zonnepanelen en hun opbrengst, de aanwezigheid van een zonneboiler, en specifieke kenmerken van verwarmings- en ventilatiesystemen. Dit maakt elk definitief label uniek en specifiek voor jouw situatie.

De geldigheidsduur

Een definitief energielabel is tien jaar geldig vanaf de registratiedatum. Na deze periode moet je een nieuw label laten opstellen als je wilt verkopen of verhuren. Het voorlopige label had formeel geen vaste geldigheidsduur, maar werd simpelweg als indicatief beschouwd en is per 1 januari 2021 volledig vervallen.

Deze tien jaar geldigheid betekent wel dat verbeteringen die je later aanbrengt niet automatisch leiden tot een beter label. Als je na drie jaar zonnepanelen plaatst, blijft je label nog zeven jaar hetzelfde tenzij je een nieuwe meting laat doen. Veel eigenaren kiezen ervoor om dit wel te doen, omdat een beter label direct waarde toevoegt aan de woning.

Waarom het voorlopig energielabel is afgeschaft

De beslissing om het voorlopige label te laten vervallen kwam niet zomaar. Er waren verschillende redenen waarom dit systeem als onhoudbaar werd beschouwd voor de toekomst van de energietransitie.

De onnauwkeurigheid was te groot

Het fundamentele probleem was dat het voorlopige label gewoon te vaak naast de werkelijkheid zat. Onderzoek toonde aan dat zes op de tien voorlopige labels lager waren dan wat een definitieve meting opleverde. Dit betekende dat woningeigenaren die al geïnvesteerd hadden in verduurzaming daar niet voor werden erkend.

Stel je voor: je hebt tienduizenden euro's gestoken in isolatie, een HR-ketel en dubbel glas. Maar omdat je woning uit 1975 stamt, krijg je automatisch een label D of E. Een potentiële koper of huurder ziet dit slechte label en denkt dat je woning een energieslurper is, terwijl niets minder waar is. Dit deed geen recht aan de werkelijkheid en frustreerde eigenaren die wel hun best hadden gedaan.

De nieuwe Europese eisen

De Europese Unie heeft strengere eisen gesteld aan energielabels. Elk land moet een nauwkeurig systeem hanteren dat de werkelijke energieprestaties weergeeft en vergelijkbaar is met andere EU-landen. Het voorlopige label voldeed hier niet aan omdat het geen fysieke inspectie omvatte en te grote marges kende.

Nederland moest zich aanpassen aan de Europese Energy Performance of Buildings Directive. Deze richtlijn schrijft voor dat energielabels gebaseerd moeten zijn op werkelijke metingen en inspecties. Het voorlopige label was in strijd met deze richtlijn en kon daarom niet blijven bestaan.

Nieuwe berekeningsnormen

De invoering van de NTA 8800 methode per 1 januari 2021 betekende een fundamentele verschuiving in hoe energieprestaties worden berekend. Deze nieuwe norm focust op primair fossiel energieverbruik en neemt CO₂-uitstoot expliciet mee in de berekening. Dit sluit aan bij klimaatdoelen maar maakte de oude voorlopige labels volledig verouderd.

Bovendien introduceerde de nieuwe methode plusjes voor A-labels. Een woning kan nu A, A+, A++ of zelfs A++++ scoren, waarbij de hoogste categorie praktisch energieneutraal is. Dit verfijnde systeem biedt veel meer nuance dan de oude A-G schaal en motiveert eigenaren om door te blijven verbeteren zelfs als ze al een A-label hebben.

Wat betekent dit voor jou als woningeigenaar?

De verplichtingen bij verkoop en verhuur

Als je je woning verkoopt of verhuurt, ben je wettelijk verplicht om een geldig definitief energielabel te hebben. Dit is geen vrijblijvende aanbeveling maar een harde eis waar boetes op staan. De overheid kan een boete van vierhonderdvijf euro opleggen als je deze verplichting negeert.

Het label moet worden geregistreerd in de landelijke database voordat je de woning mag aanbieden. Op platforms als Funda is het label verplicht zichtbaar. Kopers en huurders hebben recht op deze informatie om een weloverwogen beslissing te kunnen nemen over energiekosten en verduurzamingspotentieel.

Voor verhuurders gelden aanvullende eisen. Bij nieuw afgesloten huurcontracten moet het energielabel bij de huurovereenkomst worden gevoegd. Huurders kunnen het ontbreken van een label gebruiken als argument voor huurverlaging of zelfs ontbinding van het contract.

De impact op je vastgoedwaarde

Een energielabel is veel meer dan een administratieve formaliteit. Het heeft directe financiële impact op de waarde van je woning. Onderzoek toont aan dat woningen met een goed energielabel gemiddeld hoger verkopen dan vergelijkbare woningen met een slecht label.

Voor kopers betekent een goed label lagere maandelijkse energielasten. In tijden van hoge energieprijzen weegt dit zwaar mee in de beslissing. Een woning met label A kan honderden euro's per jaar schelen in vergelijking met label G. Deze besparing wordt direct vertaald in een hogere bereidheid om meer voor de woning te betalen.

Makelaars melden dat woningen met label C of hoger gemiddeld twee tot vijf procent meer opbrengen dan vergelijkbare woningen met lagere labels. Bij een woning van driehonderdduizend euro betekent dit een waardeverschil van zesduizend tot vijftienduizend euro. Voor grotere of duurdere woningen loopt dit verschil nog verder op.

Het aanvragen van een definitief label

Als je een definitief energielabel nodig hebt, begin je met het vinden van een gecertificeerde EP-adviseur. Deze kun je vinden via de officiële website energielabelvoorwoningen.nl of via brancheorganisaties. Controleer altijd of de adviseur daadwerkelijk gecertificeerd is, want alleen gecertificeerde adviseurs mogen officiële labels afgeven die worden geregistreerd in de landelijke database.

Na het maken van een afspraak komt de adviseur bij je thuis voor de inspectie. Zorg dat alle ruimtes toegankelijk zijn, inclusief zolder, kruipruimte en technische ruimtes. De adviseur moet overal kunnen komen om een volledig beeld te krijgen. Bereid eventuele documentatie voor van isolatiemaatregelen, de CV-ketel, zonnepanelen en andere installaties. Dit versnelt het proces en zorgt voor een nauwkeuriger inschatting.

Na de inspectie voert de adviseur de gegevens in het officiële systeem in en berekent het label. Dit rapport wordt geregistreerd en je ontvangt een certificaat. Het volledige proces duurt meestal één tot twee weken vanaf de inspectie tot registratie. De kosten variëren tussen de tweehonderdvijftig en vierhonderdvijftig euro, afhankelijk van de grootte en complexiteit van je woning.

Strategisch omgaan met energielabels

Verbeteren loont vaak

Als je woning een matig tot slecht label heeft, kan het lonend zijn om eerst verbeteringen aan te brengen voordat je het definitieve label laat bepalen. Simpele maatregelen zoals spouwmuurisolatie, vloerisolatie of het plaatsen van zonnepanelen kunnen je label substantieel verbeteren.

Bespreek met je EP-adviseur welke maatregelen het meeste effect hebben. Vaak zijn er low-hanging fruit: maatregelen die relatief goedkoop zijn maar wel degelijk impact hebben op je label. Denk aan het vervangen van een oude CV-ketel door een HR-ketel, het aanbrengen van dakisolatie, of het vervangen van enkel glas door HR++ glas.

Bereken vooraf of de investering zich terugverdient. Als je woning van label D naar B gaat door een investering van tienduizend euro, en dit levert vijftienduizend euro extra verkoopwaarde op, is de business case duidelijk. Bovendien profiteer je in de tussentijd van lagere energielasten.

Timing is belangrijk

Als je weet dat je binnen enkele jaren wilt verkopen, plan dan strategisch. Laat niet te vroeg een label opstellen als je nog verbeteringen wilt doorvoeren. Een label is tien jaar geldig, dus als je direct laat meten maar pas over twee jaar verkoopt, kun je die twee jaar gebruiken om eerst te verbeteren.

Anderzijds moet je ook niet te lang wachten. Als je plots besluit te verkopen maar nog geen label hebt, kan dit vertraging opleveren. Het is verstandig om ongeveer een half jaar voor een geplande verkoop het label te laten opstellen, of eerder als je eerst nog wilt verduurzamen.

Veelvoorkomende misverstanden

Het oude label is toch nog geldig?

Veel eigenaren denken dat hun voorlopige label uit 2015 nog steeds bruikbaar is. Dit is niet het geval. Sinds 1 januari 2021 worden voorlopige labels niet meer erkend. Als je deze nog in bezit hebt, moet je alsnog een definitief label laten opstellen voor verkoop of verhuur.

Ook oude definitieve labels die voor 2021 zijn afgegeven blijven geldig tot tien jaar na hun registratiedatum. Een label uit 2018 is dus geldig tot 2028, mits het volgens de toen geldende normen correct is opgesteld. Houd wel rekening met het feit dat de nieuwe NTA 8800 methode strengere normen hanteert, dus bij herkeuring kan je label veranderen.

Zelf online een label aanvragen kan toch nog?

Vroeger was het mogelijk om via een online vragenlijst een vereenvoudigd energielabel aan te vragen zonder huisbezoek. Deze mogelijkheid bestaat sinds 2021 niet meer. Elk definitief label vereist nu verplicht een fysiek bezoek van een gecertificeerde adviseur. Er zijn geen uitzonderingen op deze regel.

Websites die claimen dat je nog steeds online een officieel label kunt krijgen, misleiden je. Je kunt hooguit een indicatie krijgen, maar dit is geen geldig label dat je mag gebruiken bij verkoop of verhuur.

Een slecht label betekent geen verkoop

Sommige eigenaren vrezen dat een slecht energielabel betekent dat ze hun woning niet kunnen verkopen. Dit is gelukkig niet waar. Je mag je woning verkopen met elk label, ook G. Het label is informatief, niet beperkend.

Wel moet je rekening houden met de waarde-impact en met eventuele verplichtingen in de toekomst. De overheid werkt aan strengere eisen, waarbij woningen onder een bepaald label mogelijk verplicht moeten worden verbeterd. Voor nu is verkopen met elk label toegestaan, mits je het label transparant communiceert.

De toekomst van energielabels en verduurzaming

Strengere eisen in aantocht

De overheid heeft ambitieuze doelen gesteld voor de verduurzaming van de woningvoorraad. Nederland wil anderhalf miljoen woningen van het gas afhalen tegen 2030, en alle gebouwen moeten tegen 2050 CO₂-neutraal zijn. Dit betekent dat er meer druk komt op woningeigenaren om te verduurzamen.

Er wordt gesproken over minimale energielabel eisen voor verhuurde woningen. Mogelijk komt er een verplichting dat verhuurde woningen minimaal label C moeten hebben, vergelijkbaar met regelgeving in het Verenigd Koninkrijk. Dit zou betekenen dat verhuurders verplicht worden te investeren in verduurzaming of hun woning niet meer mogen verhuren.

Financiële stimulering blijft beschikbaar

Om eigenaren te helpen met verduurzaming blijven er diverse subsidieregelingen beschikbaar. De ISDE subsidie voor warmtepompen en zonneboilers, subsidies voor isolatie via gemeenten, lage rente leningen specifiek voor verduurzaming, en mogelijkheden om investeringen fiscaal af te trekken.

Houd deze regelingen in de gaten, want ze veranderen regelmatig. Wat dit jaar beschikbaar is, kan volgend jaar alweer zijn aangepast. Websites van RVO.nl en Milieu Centraal bieden actuele informatie over beschikbare subsidiemogelijkheden.

Praktische checklist voor woningeigenaren

Voordat je aan de slag gaat met je energielabel, loop deze checklist door om goed voorbereid te zijn en de juiste stappen te zetten.

Controleer of je al een geldig definitief energielabel hebt in de landelijke database. Dit kun je nakijken op energielabelvoorwoningen.nl door je postcode en huisnummer in te voeren. Als je een label hebt, check dan de vervaldatum.

Inventariseer welke verduurzamingsmaatregelen je al hebt genomen sinds het vorige label of sinds de bouw. Denk aan isolatie, nieuwe beglazing, een efficiëntere CV-ketel, zonnepanelen, of een zonneboiler. Verzamel documentatie hiervan zoals facturen en specificaties.

Als je binnenkort wilt verkopen of verhuren, vraag dan offertes op bij meerdere gecertificeerde EP-adviseurs. Vergelijk niet alleen op prijs maar ook op ervaring en reviews. Een goede adviseur denkt mee over mogelijke verbeteringen.

Overweeg of het zinvol is om voor de officiële meting nog verbeteringen aan te brengen. Vraag je adviseur om een inschatting welk label je nu zou krijgen en wat bepaalde maatregelen zouden opleveren. Maak een kosten-batenanalyse.

Zorg dat bij de inspectie alle ruimtes toegankelijk zijn. Plan het huisbezoek op een moment dat je zelf aanwezig kunt zijn om vragen te beantwoorden. Heb documentatie bij de hand van installaties en verbouwingen.

De waarde van transparantie

Hoewel het afschaffen van het voorlopig energielabel voor sommigen een vervelende verplichting lijkt, is het uiteindelijk een positieve ontwikkeling. Kopers en huurders krijgen nu betrouwbare informatie over wat ze kunnen verwachten aan energiekosten. Eigenaren die hebben geïnvesteerd in verduurzaming worden eindelijk erkend en beloond via een beter label.

Deze transparantie drijft de markt richting duurzamere woningen. Woningen met goede energieprestaties worden beloond met hogere waarde en snellere verkoop. Woningen met slechte prestaties worden onder druk gezet om te verbeteren. Dit marktmechanisme is een krachtige drijfveer voor de noodzakelijke energietransitie.

Voor vastgoedprofessionals en beleggers is het essentieel om energielabels mee te nemen in aankoopbeslissingen. Een woning met label G kan een uitstekende investering zijn als je bereid bent te verduurzamen en daarmee waarde toe te voegen. Omgekeerd kan een woning met label A een premie waard zijn omdat toekomstige regelgeving geen extra investeringen vereist.

Het definitieve energielabel is geen sta-in-de-weg maar een instrument dat helpt bij het maken van weloverwogen keuzes. Het biedt inzicht in prestaties, mogelijkheden voor verbetering, en de financiële consequenties van energieverbruik. Deze informatie is waardevol voor iedereen die betrokken is bij vastgoed, of je nu koopt, verkoopt, huurt of verhuurt.